-  link do wersjj niemieckiej

  -  link do wersjj czeskiej

Historia Krzanowic

W starych dokumentach spotyka się różne nazwy jakie miejscowość nosiła, np.: Krenowicz (1313), Crenowitz (1385), a najdłużej Kranowitz (prawdopodobnie od 1736 do 1936). Kranstad (w latach 1936-1945) i ostatecznie od 1946 roku Krzanowice.

Krzanowice do drugiej połowy XIX wieku posiadały prawa miejskie nadane w 1265 roku przez króla Przemysława Ottokara II i zatwierdzone w 1313 przez króla Jana Luksemburczyka. Przez następne dwa wieki miasto rozwija się korzystając z wytyczenia nowych terenów pod miasta i drogi do Opavy i Raciborza. W 1498r Krzanowice uzyskały prawo organizowania jarmarków. Czynnikiem sprzyjającym rozkwitowi miasta było także dobrze  Rozwijające się rzemiosło np. warzenie piwa. W średniowieczu istniał tu zamek. Obecnie na wzgórzu zamkowym usytuowany jest kościół p.w.św. Wacława. Po wiekach rozwoju, w XVIIw. Krzanowice tracą na znaczeniu. Szczególnie negatywne piętno na Krzanowicach wywarła wojna trzydziesto letnia ( 1618-1648). W 1683r. przez miejscowość w drodze na odsiecz Wiednia przeciągały wojska króla Jana III Sobieskiego.

Po roku 1742 miasto dostało się pod władanie królestwa pruskiego i do końca II wojny światowej wchodzą w skład państwa niemieckiego. W czasie panowania pruskiego następuje podział Krzanowic na miasto i wieś. Wraz z początkiem 1818r. po nowym podziale administracyjnym weszły w skład powiatu raciborskiego.

Odbudowane po zniszczeniach wojennych Krzanowice, od 1945r. należą do Polski. Znajdujący się w centrum rynek przypomina o "minionej" historii. Obecnie dominuje zabudowa jednorodzinna, zwarta, typowa dla małych miast, z kamienicami przy rynku i uliczkach centralnych.

W dniu 1 stycznia 2001 roku Krzanowice odzyskały prawa miejskie.
Obecnie w Krzanowicach zamieszkuje ok. 2 763 mieszkańców.

Przywrócenie praw miejskich

Prawa miejskie Krzanowice otrzymały w 1265 roku i zachowały je do czasów wojny. Nigdy też oficjalnie nie zostały ich pozbawione, choć po II wojnie światowej, gdy włączono je do Polski, znalazły się w rejestrze jako gmina wiejska.

W listopadzie 1996 roku powstała grupa inicjatywna, która rozpoczęła starania o przywrócenie Krzanowicom statusu miasta. Tworzyli ją: Brunon Białas, Waldemar Liszka, Manfred Restel, Karol Filip, Zygfryd Kubin, Ewald Jureczka i Manfred Abrahamczyk. W miesiąc później, na zebraniu wiejskim, ich dążenia poparła większość obecnych. W lutym 1997 roku odbyło się referendum, w rezultacie którego 70 proc. mieszkańców głosowało za przywróceniem Krzanowicom praw miejskich. W czerwcu wniosek, który uzyskał poparcie Rady Gminy w Krzanowicach i Sejmiku Samorządowego, przesłany został do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie. Komisja opiniująca dwukrotnie jednak go oddaliła. W listopadzie 1997 roku odesłała go do uzupełnienia. W 2000 roku nowy wniosek trafił do ministerialnej komisji, która tym razem wydała pozytywną opinię, a Rada Ministrów go przegłosowała. Rozporządzenie, którym nadano Krzanowicom status miasta, zostało podpisane 20 grudnia 2000 roku przez Premiera Jerzego Buzka i opublikowane w Dzienniku Urzędowym nr 117 poz. 1231, nabrało mocy obowiązującej 1 stycznia 2001 roku. Akt Nadania Statusu Miasta mieszkańcom Krzanowic, na ręce burmistrza Manfreda Abrahamczyka, przekazał 9 czerwca 2001 roku Premier Jerzy Buzek.

Niemalże punktualnie o godzinie jedenastej helikopter rządowy z Prezesem Rady Ministrów na pokładzie wylądował na miejscowym stadionie, a chwilę później Premiera witał na Rynku Manfred Abrahamczyk - Burmistrz Krzanowic i ubrana w piękny strój śląski Anna Musioł - uczennica miejscowego gimnazjum. Uroczystości rozpoczęły się od odśpiewania "Pieśni Zgody" W. A. Mozarta przez Chór "Cecylia" pod dyrekcją Kornelii Pawliczek-Błońskiej.

Kornelia Lach, dyrektor miejscowego Gimnazjum przedstawiła historię Krzanowic. Tę część zakończyło odśpiewanie przez chór "Cecylia" utworu "Slazka hymna". Z kolei Burmistrz poprosił o zabranie głosu Premiera, który w swoim wystąpieniu, m.in. podkreślił, iż Krzanowice są "miasteczkiem naprawdę pięknym i wspaniałym". Kończąc, odczytał "Akt nadania praw miejskich" i wręczył go Burmistrzowi oraz dokonał wpisu do Księgi Pamiątkowej.

Dziękując za ciepłe słowa skierowane pod adresem miasta i jego mieszkańców Burmistrz, m.in. powiedział: "Dziewiąty dzień czerwca dwutysięcznego pierwszego roku, na stałe wpisze się do kroniki Krzanowic. l to podwójnie. Jest to dzień, w którym Krzanowice po raz pierwszy w historii odwiedza Premier Rządu Rzeczypospolitej Polskiej, Pan Profesor Jerzy Buzek. Po drugie, jest to dzień, przekazania władzom samorządowym przez Premiera Rządu aktu nadania Krzanowicom praw miejskich. (...) Mam nadzieję, że dzisiejszy dzień na długo utkwi nam w pamięci. Będzie początkiem zmian na lepsze, przyczyni się do wyzwolenia tkwiących w nas pokładów wzajemnego zrozumienia, tolerancji, przedsiębiorczości, zaradności, a szczególnie naszej - przysłowiowej wręcz - śląskiej pracowitości, tak by każdy z dumą mógł mówić - Jestem krzanowiczaninem".

Przerywnikami były: kolejne pieśni chóru "Cecylia", wykonanie przez młodzież z gimnazjum, przygotowaną przez Katarzynę Łozińską, inscenizacji związanej z krzanowickim herbem, występ zespołu tanecznego STAR DANCE i solistki Agnieszki Błońskiej. Wizytę Premiera w Krzanowicach zakończyło spotkanie z mieszkańcami, odwiedzenie wystaw i stoisk na Rynku (m.in. wystawy prac dzieci i młodzieży działających w kołach plastycznych, osiągnięć obchodzącego 50-lecie działalności chóru "Cecylia", ekspozycji publikacji Związanych z miastem), wspólna fotografia z radnymi i zorganizowana naprędce konferencja prasowa, w trakcie której Premier podzielił się refleksjami na temat swojego pobytu w Krzanowicach podkreślając, że miejscowość absolutnie zasługuje na to, aby być miastem, ma wspaniałych mieszkańców i staje przed wielką szansą.

Kościół jako świadectwo wiary

Kościół p.w. św. Wacława - jest budowlą późnobarokową. Zbudowany został w 1742 roku. Jest orientowany, salowy, z trójprzęsłowym zamknięciem od wschodu. Typowo barokowym rozwiązaniem jest perspektywiczne stopniowanie mas w fasadzie zachodniej, osiągnięte dzięki trzem elementom architektonicznym umieszczonym na tej samej osi - półkolistemu, wolutowemu szczytowi bramy cmentarnej, podobnemu szczytowi wieńczącemu przylegającą kruchtę i trójkątnemu wolutowemu szczytowi fasady głównej z sygnaturką. Wnętrze świątyni .utrzymane jest w stylu późnego baroku i klasycyzmu z neogotyckim ołtarzem św. Wacława, autorstwa Ferdynanda Lichty z Brna, z roku 1805. Pomiędzy kolumnami ołtarza są dwie figury z XVIII w. Z lewej strony św. Ludmiła, babka św. Wacława, zaś z prawej św. Jadwiga, główna patronka Śląska. Ściany prezbiterium pokrywają dwa malowidła autorstwa Jana Maślanki - z lewej Boże Narodzenie, z prawej - Zmartwychwstanie Pana Jezusa.  Po obu stronach ołtarza soborowego znajdują się dwie figury ze sztucznego kamienia, autorstwa Jana Rostka. Po prawej stronie Chrystus udziela komunii świętej kobiecie w ludowym stroju krzanowickim, a po lewej - Chrystus trzyma kielich, który mu przyniósł anioł w Getsemani. Polichromię kościoła wykonał w roku 1915 prof. Hans Martin, przy udziale Paula Hoffmanna i Franza Zacha. Sklepienie prezbiterium jest pokryte malowidłami i ornamentami, wśród których są: Apokaliptyczny Baranek, symbole czterech Ewangelistów: św. Mateusza - Anioł, św. Marka - Lew, św. Łukasza -Byk, św. Jana - Orzeł. Są tu również symbole sześciu Sakramentów św: chrztu, bierzmowania, pokuty, namaszczenia chorych, kapłaństwa i małżeństwa. Symbolu Eucharystii nie namalowano, gdyż ten sakrament jest w Tabernakulum. Na sklepieniu prezbiterium są jeszcze malowidła trzech największych Apostołów: św. Piotra z kluczami, św. Pawła z mieczem, św. Andrzeja z krzyżem. Kopułę kościoła pokrywa polichromia, przedstawiająca sceny z życia św. Wacława:

• otrzymanie relikwi św. Wita i Zygmunta - "Angeles habuit sui corporis custodes" ("Aniołów miał za opiekunów swego ciała");
• nalewanie wina - "Suis manibus vinum exprimebat ad s.sacrificium" ("Własnymi rękami wino przygotowywał do mszy świętej");
• śmierć w drzwiach kościoła z rąk własnego brata Bolesława. Na pomoc świętemu śpieszy pruski żołnierz (malowidło powstało w czasie I wojny światowej) - "Pro Christi nomine sanguinem suum fudit" ("Dla imienia Chrystusa krew swoją przelał");
• radość z przyjęcia do nieba - "Desiderium animae eius tribuisti ei Domine" ("Tęsknotę duszy swojej złożył swemu panu").

Szczyt kopuły zwieńczają postacie Trójcy Przenajświętszej. Polichromie łączą się z czterema filarami przedstawiającymi czterech zachodnich Ojców Kościoła: św. Augustyna - z gorejącym sercem, św. Ambrożego z insygniami Biskupa, św. Hieronima - z lwem i kapeluszem kardynalskim, św. Grzegorza Wielkiego - papieża z tiarą i gołębicą.

W tylnej części nawy głównej, na sklepieniu nad chórem, znajduje się malowidło aniołów śpiewających i napis łaciński "Cantate Domino canticum novum" ("Śpiewajcie Panu pieśń nową") "Laudate eum in Choris et Organo" ("Wychwalajcie Go w chórach i organami"). Następny obraz przedstawia postacie trzech Apostołów: św. Mateusza - z siekierką, św. Szymona Gorliwego - z piłą, św. Judę Tadeusza - z halabardą. W lewej nawie bocznej znajdują się ołtarze poświęcone św. Annie i Najświętszemu Sercu Pana Jezusa. W ołtarzu przy chrzcielnicy znajduje się obraz św. Anny i św. Joachima z ich córką Najświętszą Maryją Panną, zaś w mensie jest obraz przedstawiający męczeństwo św. Barbary, a między filarami stoją figury: św. Teresy od Dzieciątka Jezus i św. Elżbiety węgierskiej. Po prawej stronie jest figura św. Michała Archanioła. W Ołtarzu Serca Pana Jezusa znajduje się obraz tej samej treści, a na mensie stoi obraz św. Alojzego Gonzagi.

Na ścianach pilastrów lewej nawy bocznej są obrazy św. Judy Tadeusza, św. Barbary, Miłosierdzia Bożego i św. Jana Chrzciciela, autorstwa Jana Maślanki. Zaś obrazy umieszczone nad drzwiami od strony północnej przedstawiają św. Klarę z monstrancją, św. Franciszka otrzymującego stygmaty. Ich autorem jest P. Urbanek.

Na sklepieniu lewej nawy bocznej są obrazy trzech następnych apostołów: św. Bartłomieja - z mieczem i księgą, św. Filipa - z wydłużonym krzyżem i św. Jakuba młodszego - z księgą i narzędziem pilśniarskim. W prawej nawie bocznej są ołtarze św. Józefa i Matki Bożej Różańcowej. W ołtarzu św. Józefa jest obraz przedstawiający Go jako opiekuna Dzieciątka Jezus leżącego w żłóbku. W mensie znajduje się obraz św. Walentego. Między filarami stoją figury: św. Izydora - patrona rolników i św. Antoniego z Padwy - franciszkanina. Z lewej strony jest figura św. Floriana - patrona strażaków. W ołtarzu Matki Boskiej jest obraz przedstawiający scenę przyjęcia przez św. Dominika różańca z rąk Matki Boskiej.

Na sklepieniu prawej nawy bocznej są malowidła następnych apostołów: św. Jana - z kielichem i wężem, św. Jakuba starszego - z trzosem i włócznią, św. Tomasza - z kątownikiem budowlanym. Obrazy umieszczone nad wejściem kościoła przedstawiają: M.B Fatimską, św. Augustyna ze św. Moniką przyjmujących regułę augustiańską. Na ścianach pilastrów są obrazy: św. Augustyna -z dzieckiem, św. Franciszka Salezego - z księgą pt. "Filothea", św. Urbana - w tiarze, św. Karola Boromeusza - w stroju kardynalskim.

Pod chórem w kościele umieszczone są dwa obrazy na płótnie: jeden przedstawia św. Judę Tadeusza apostoła, drugi - Chrystusa w ogrodzie oliwnym. W głównym wejściu jest umieszczony duży krzyż misyjny z Chrystusem ukrzyżowanym i obraz św. Marii Magdaleny umywającej stopy Chrystusa - namalowany na desce. Ambona jest wykonana w stylu rokoko. Na parapecie znajdują się płaskorzeźby: Mojżesz pod krzakiem gorejącym, Chrystus jako dobry pasterz oraz scena przedstawiająca ofiarę Noego po Potopie. Nad baldachimem ambony są rzeźby: Chrystusa Zmartwychwstałego i aniołki.

W centrum kościoła wisi barokowy żyrandol z metaloplastyki autorstwa P. Jureczki pochodzącego z Krzanowic.

Stiukowe Stacje Drogi Krzyżowej są dziełem firmy Mayera z Monachium.
Cała polichromia została, po blisko 80 latach, odnowiona w latach 1987-1990, zaś ołtarz główny i ambona w latach 1994-1996. Te prace wykonał artysta malarz Jan Maślanka z Bielska. Ołtarze boczne zostały odnowione w latach 1998-2000 przez artystę malarza Krzysztofa Jeża z Żywocie koło Krapkowic.

Kościół posiada obecnie następujące dzwony: Św. Jadwigi o wadze 750 kg w tonie "fis", z płaskorzeźbą patronki Śląska; Św. Urbana żyrandol o wadze 400 kg w tonie "cis", pochodzący jeszcze sprzed II wojny światowej i Św. Franciszka o wadze 215 kg w tonie "cis", z płaskorzeźbą św. Franciszka oraz sygnaturę na małej wieżyczce - Św. Ignacego o wadze 76 kg w tonie "fis". Dzwony zostały poświęcone przez bp. Wacława Wyciska, sufragana opolskiego w Odpust 27 września 1959 r.

Kościół p.w. św. Mikołaja

zwany przez mieszkańców "svatym Mikołaszkiem" - wybudowano w północno - wschodniej części Krzanowic, na miejscu kaplicy. Świątynia powstała w 1744 roku, w stylu późnego baroku, z inicjatywy ówczesnego proboszcza - ks. Krzysztofa Kani. W roku 1762 pękło sklepienie kościoła i dopiero w 1882 budynek poddano remontowi. Jedenaście lat później, w 1813 roku, świątynię strawił pożar. Obecna zbudowana została w 1915 roku, w stylu neobarokowym, według projektu Józefa Seyfrieda, na miejscu spalonej. Wyposażenie wnętrza utrzymane jest w stylu barokowo-klasycystycznym. Ołtarz główny, prawdopodobnie przeniesiony z kościoła św. Wacława, został poddany restauracji i konserwacji, którą w latach 2000-2001 wykonał Krzysztof Jeż z Żywocic koło Krapkowic. W ołtarzach bocznych, po lewej stronie, znajduje się obraz św. Anny nauczającej Marię, a po prawej - św. Józefa z Dzieciątkiem. Pochodzą one z XVIII wieku, być może były malowane przez Feliksa Weinholda z Raciborza. Na ścianach znajdują się stacje Drogi Krzyżowej autorstwa P. Bochenka, śląskiego malarza z XVIII wieku. Przy drzwiach do zakrystii jest klasycystyczna ambona z baldachimem zwieńczonym rzeźbą baranka. Warte obejrzenia są także późnobarokowe rzeźby z XVIII wieku, przedstawiające Chrystusa Zmartwychwstałego, św. Jadwigę, św. Floriana, św. Elżbietę i Michała Archanioła.

Kościół był otoczony ceglanym murem, który został rozebrany w 1997 roku ze względu na jego zły stan techniczny. O jego istnieniu świadczy zachowana brama z pilastrami, odremontowana w 1998 roku.

Szkoła i jej historia

Trudno dziś ustalić od kiedy funkcjonuje szkoła w Krzanowicach. Wiadomo, że jej początki sięgają "najdawniejszych czasów" i, że związana była z parafią. Prowadzono w niej naukę dla dzieci z Borucina, Bolesławia, Krzanowic, Kuchelnej, Samborowic i Strachowic. Jak podają źródła, nauczyciel krzanowicki otrzymywał pensję w wysokości 12,80 talarów, nie miał jednak ani gruntów, ani łąk. Oprócz tego otrzymywał 210 snopów zboża, a od nauczanych dzieci pobierał opłatę w wysokości pół, trzech lub jednego grosza. Jednak, już w 1767 roku, nauczyciel Antoni Braschka otrzymał podwyżkę i poza 210 snopami dostawał jeszcze 62 chleby, pieniądze za nauczanie, osiem furmanek drzewa i opłaty kościelne. Zawód nauczyciela przechodził z ojca na syna. Urodzony w 1719 roku Antoni Braschka był synem krzanowickiego nauczyciela i organisty.

Na krótko przed rokiem 1767 wybudowano nowy budynek szkolny, gdyż poprzedni spalił się 26 maja 1732 roku. Usytuowany był on na terenie kościelnym, po południowej stronie dzisiejszej ulicy Kościelnej, gdzie znajduje się budynek byłego Wiejskiego Domu Towarowego. Szkoła miała jedną izbę lekcyjną o długości piętnastu metrów i szerokości ośmiu. Ze względu na szczupłość miejsca naukę prowadzono w dwóch grupach: przed i po południu.

Liczba dzieci uczęszczających do szkoły była mniej więcej stała i wynosiła w 1786 r. - 249 uczniów, w 1792 r. - 225, w 1801r. - 229. W listopadzie 1822 roku pożar uszkodził budynek i szkoła została przeniesiona do dwóch izb na plebanii. Nowy budynek, którego koszt budowy wynosił 6000 talarów, oddano do użytku w 1861 roku. Obok izb lekcyjnych znajdowały się tam również mieszkania dla rektora i trzech nauczycieli pomocniczych.

Trzy lata później, w 1864 roku, wybudowano na "Stranie" drugi budynek szkolny. Za czasów, gdy szkołą kierował Józef Hoffman, ustalił się porządek, według którego w szkole na "Stranie" uczyły się klasy I-IV, a przy ulicy Kościelnej klasy V-VIII.

Ze względu na rosnącą liczbę dzieci podlegających obowiązkowi szkolnemu, wkrótce obie szkoły stały się za małe. Postanowiono więc wybudować nową szkołę, usytuowaną na działce ofiarowanej przez proboszcza Wilhelma Himmla, przy ulicy Szpitalnej. Budynek, oddany do użytku w 1927 roku, posiadał osiem sal lekcyjnych, salę gimnastyczną, pokój nauczycielski i mieszkanie dla woźnego.

W trakcie działań wojennych wszystkie budynki szkolne uległy zniszczeniu. Dopiero w 1947 roku odremontowano budynek przy ul. Szpitalnej i rozpoczęto normalną naukę. Przełomowymi datami w powojennej historii krzanowickiej szkoły stały się lata siedemdziesiąte ubiegłego wieku i dzień 1 września 2004 r.

W 1974 roku nadano jej imię Władysława Broniewskiego i wręczono z tej okazji sztandar, a w 1976 roku położono kamień węgielny pod budowę nowej szkoły, oddanej do użytku już dwa lata później - 21 sierpnia 1978 roku. Natomiast 1 września 2004 roku szkoły mieszczące się w budynku zostały połączone w Zespół Szkół - Szkoła Podstawowa i Gimnazjum w Krzanowicach.

Uczniowie mają do swej dyspozycji ponad 20 sal dydaktycznych, świetlicę szkolną, wraz z zapleczem, salę gimnastyczną, bibliotekę i boisko wielofunkcyjne. Do szkoły uczęszcza łącznie 394 uczniów, z tego 217 do szkoły podstawowej, a 177 do gimnazjum, z którymi pracuje 36 nauczycieli, w tym 6 w niepełnym wymiarze godzin oraz 12 pracowników administracji i obsługi.

Placówka kontynuuje tradycje swoich poprzedniczek. Do najlepszych należą m.in. pasowaniem na ucznia, obchody Światowego Dnia Ziemi, wręczanie nauczycielom uczniowskich wyróżnień z okazji Dnia Edukacji Narodowej, współpraca z placówkami szkolnymi w Hlućinie i Chuchelnej w Czechach.

Powyższy tekst został opracowany w oparciu folder informacyjny "KRZANOWICE I OKOLICE czyli RZECZ O GMINIE" napisany przez państwa Anny i Władysława Płonka i wydany przez UM w Krzanowicach.